Azerbaycan Türkiye’den Ne Zaman Ayrıldı? Tarihi Kökler ve Günümüzdeki Yansımalar
Giriş: Kökler ve Zamanın İzleri
Bir zamanlar hepimizin bildiği gibi, tarih sadece ders kitaplarında ya da eski fotoğraflarda yer almaz; o, her anımızda, yaşadığımız toplumda, günlük hayatın içinde yaşar. Bu yazıda, Azerbaycan’ın Türkiye’den ne zaman ayrıldığını sorgulayacağız. Ama bu soruyu sadece bir tarihsel olay olarak değil, arkasındaki duygusal ve toplumsal yansımalarla birlikte ele alacağız. Belki de ilk aklımıza gelen şey, iki halkın dilindeki benzerlikler, kültürel bağlar, aynı kökenden gelen bir halkın farklı zamanlarda yaşadığı ayrılıklar ve birleşmeler olmuştur. Ama bu bağlar gerçekten bu kadar kesişimlidir? Azerbaycan ile Türkiye arasındaki ayrılığın tam olarak ne zaman başladığını ve bu sürecin tarihsel arka planını keşfetmek, sadece olayları öğrenmek değil, aynı zamanda bu iki ülkenin kaderinin nasıl şekillendiğini de anlamak anlamına geliyor.
Azerbaycan’ın Bağımsızlık Süreci: Rus İmparatorluğu ve Sovyetler Birliği
Osmanlı İmparatorluğu’nun Çöküşü
Osmanlı İmparatorluğu’nun 19. yüzyılda güç kaybetmeye başlamasıyla birlikte, Azerbaycan ile Türkiye arasındaki ilişki de farklı bir evreye girmeye başladı. Osmanlı İmparatorluğu, 1914’te Birinci Dünya Savaşı’na girdiğinde, Azerbaycan toprakları hala Rus İmparatorluğu’nun egemenliğindeydi. Ancak, Azerbaycan’ın Ruslarla olan bağları, imparatorluğun çöküşüyle birlikte zor bir döneme girdi.
1917 Rus Devrimi sonrasında, Azerbaycan’ın bağımsızlık arzusu daha da güçlü hale geldi. Azerbaycan, 28 Mayıs 1918’de Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’ni ilan etti. Ancak bu kısa süren bağımsızlık, 1920’de Sovyetler Birliği’nin bölgeyi ele geçirmesiyle sona erdi.
Sovyetler Birliği Dönemi
Azerbaycan, 1920’lerden itibaren Sovyetler Birliği’nin bir parçası haline geldi. Bu dönemde, Azerbaycan halkı, Sovyet rejiminin ideolojik ve politik baskıları altında yaşamaya devam etti. Türkiye ise 1923’te Mustafa Kemal Atatürk liderliğinde Cumhuriyetini ilan etti ve Osmanlı’nın çöküşünden sonra kendi yolunda ilerlemeye başladı. Ancak Sovyetler Birliği’nin etkisi altındaki Azerbaycan, Türkiye’den bağımsız olarak Sovyet sistemine entegre olmayı sürdürdü.
Azerbaycan’ın Bağımsızlık İlanı: 1991
Sovyetler Birliği’nin Çöküşü
Soğuk Savaş’ın sonlarına gelindiğinde, Sovyetler Birliği’nin ekonomik ve politik çöküşü, birçok eski Sovyet cumhuriyetinin bağımsızlık ilan etmesine yol açtı. Azerbaycan, 30 Ağustos 1991’de, Sovyetler Birliği’nin çöküşünün hemen ardından bağımsızlığını ilan etti. Türkiye, Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilk tanıyan ülkelerden biri oldu ve iki ülke arasında bu tarihten sonra güçlü bir diplomatik bağ kurulmaya başlandı.
Bağımsızlık ilanı ile birlikte, Azerbaycan kendi devlet yapısını kurarken, bölgedeki ekonomik ve stratejik durumu da yeniden şekillendi. Türkiye ise, Azerbaycan’ın bağımsızlığını destekleyerek, bu yeni dönemin yaratacağı fırsatları değerlendirmeye çalıştı. Ancak bu tarihsel dönüm noktası, Azerbaycan’ın tamamen bağımsız bir devlet olarak Türkiye ile olan ilişkisini yeniden tanımlaması anlamına geliyordu.
Günümüzdeki Durum: Karabağ ve Jeopolitik Zorluklar
Azerbaycan’ın bağımsızlık sonrası döneminde, en belirgin zorluklardan biri Dağlık Karabağ sorunu oldu. 1988-1994 yılları arasında Ermenistan ile Azerbaycan arasında gerçekleşen Dağlık Karabağ Savaşı, iki ülke arasındaki gerilimi zirveye taşıdı. Türkiye, Azerbaycan’a diplomatik ve askeri destek vererek, bu mücadelede Azerbaycan’ın yanında yer aldı. Ancak bu bağ, aynı zamanda Azerbaycan’ın tamamen bağımsız bir ülke olarak kendi dış politikasını şekillendirmeye başladığı anlamına geliyordu.
Bugün, Azerbaycan Türkiye ile güçlü bir stratejik ilişkiye sahip olsa da, kendi başına bir devlet olarak bağımsızdır ve uluslararası politikada kendi yolunu çizmektedir. Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkiler, ekonomik, kültürel ve askeri bağlarla pekişse de, Azerbaycan’ın bağımsızlık ilanından sonra, Türkiye’den resmen “ayrıldığını” söylemek mümkündür.
Azerbaycan ve Türkiye: İki Ülke, İki Farklı Yol
Kültürel ve Tarihsel Bağlar
Azerbaycan ile Türkiye arasındaki kültürel benzerlikler, tarihsel kökenlere dayanır. Hem Azerbaycan hem de Türkiye, Türk boylarından olan halklar tarafından kurulmuştur ve iki ülke de aynı dil ailesine ait Türk dilini konuşmaktadır. Ancak zaman içinde, Sovyetler Birliği’nin etkisi altındaki Azerbaycan ile Osmanlı İmparatorluğu’nun mirası üzerine kurulu olan Türkiye arasındaki siyasi, kültürel ve toplumsal farklılıklar da oluşmuştur. Bu durum, özellikle Azerbaycan’ın Sovyetler Birliği ile kurduğu ilişkilerden sonra belirginleşmiştir.
Türkiye, bağımsızlık sonrası Batı dünyasıyla daha yakın ilişkiler kurarken, Azerbaycan Sovyet etkisinde kalmış ve bu iki ülkenin siyasi yönelimleri zamanla farklılaşmıştır. Bu farklılıklar, her iki ülkenin iç politikalarında, dış ilişkilerde ve ekonomik bağlarda belirgin bir şekilde hissedilmiştir.
Günümüzdeki Zorluklar ve Bağımsızlık
Azerbaycan’ın Türkiye ile olan bağı, bugün daha çok stratejik bir işbirliği üzerinden şekillenmektedir. İki ülke arasındaki yakın ilişkiler, enerji, güvenlik ve bölgesel strateji alanlarında kendini gösteriyor. Ancak bu bağlar, her iki ülkenin bağımsızlıklarını ve egemenliklerini pekiştiren bir ilişkidir.
Türkiye, Azerbaycan’ın bağımsızlık sürecine güçlü bir şekilde destek vermiş olsa da, her iki ülkenin de ayrı devletler olarak ulusal çıkarları ve dış politikaları zamanla farklılaşmıştır. Bugün, Azerbaycan’ın bağımsızlık yolunda atılan adımlar, Türkiye ile olan ilişkilerinde bir yön belirleyici olmuştur.
Sonuç: Bağımsızlık ve Gelecek
Azerbaycan’ın Türkiye’den ne zaman ayrıldığı sorusu, aslında bir zaman diliminden çok, iki halkın birbirinden farklı tarihler ve siyasi yollarla gelişen bağımsızlık süreçlerini ele alır. Azerbaycan, 1991’de Sovyetler Birliği’nden ayrıldıktan sonra bağımsız bir devlet olarak varlık gösteriyor. Türkiye ise, Azerbaycan’ın bağımsızlık ilanını desteklemiş olsa da, kendi ulusal çıkarları doğrultusunda bir dış politika izlemeyi sürdürdü.
Günümüzde, iki ülke arasında güçlü bir işbirliği bulunmakta, ancak her ikisinin de farklı coğrafi, kültürel ve politik konumları, onları farklı yollara sevk etmektedir. Azerbaycan ve Türkiye arasındaki bağların gelecekte nasıl şekilleneceği ise, her iki ülkenin de ulusal çıkarlarına ve dış politikalara nasıl yön vereceğine bağlı olarak değişecektir.
Bağımsızlık, yalnızca bir devletin ulusal egemenliğini kazanması değil, aynı zamanda kendi yolunu seçme özgürlüğüdür. Peki, Azerbaycan’ın Türkiye’den bağımsızlığı, sadece coğrafi bir ayrılık mıydı, yoksa daha derin bir kültürel ve politik dönüşümün parçası mıydı? Bu soruyu sormak, belki de her birimizin kendi toplumsal kimliğimizi ve bağımsızlık anlayışımızı sorgulamamızı sağlayacaktır.