Validasyon Ne Demek? Analitik Kimya Dediğinde Akla İlk Gelen Şey!
Şimdi, hemen kafanızı karıştırmak istemem ama size bir şey söyleyeceğim: Validasyon, aslında hayatın ta kendisi. Tamam, belki biraz abarttım ama, analitik kimya deyince akla gelen o “doğru mu, emin miyiz?” sorusunu aslında hepimiz hayatımızda bir şekilde soruyoruz, değil mi? Hadi gelin, bu validasyon işini biraz daha detaylı keşfe çıkalım. Ama sakin olun, çok ciddi olmayacağız. Burası analitik kimya ile yapılan stand-up şovu değil!
Validasyon: Her Şeyin Ölçülebilir Olması Gerekiyor!
Analitik kimyada validasyon, basitçe bir şeyin doğru şekilde çalışıp çalışmadığını test etme sürecidir. Hani bazen bir şey yaparsınız ve hemen “Bu doğru mu?” diye düşünürsünüz ya… işte o anı validasyon olarak düşünebilirsiniz. Bir örnek vermek gerekirse, düşünün ki sabah kahvaltı için kahve makinenizi açtınız ve içinde hiç su yok. Haa, evet, biz de o kahve makinesiyiz aslında. Validasyon, doğru bir şeyin doğru şekilde çalıştığını görmek için yapılan testtir. Kısacası, bir cihazın, bir yöntem ya da bir ölçüm aracının verileri doğru şekilde elde edip etmediğini görmek için yapılan tüm bu süreç, bizim “analitik kimyada validasyon” dediğimiz şey.
Aşağıdaki diyalog biraz bu durumu daha da netleştiriyor:
Ben: “Kahve makinem doğru çalışıyor mu, emin miyim?”
Kahve Makinesi: Tıkır tıkır çalışmaya başlar.
Ben: “Şimdi doğru çalışıyor ama ya öncekilerde su eksikti? O zaman kahvemi içemedim ki!”
Aynı şekilde, bir analizde de validasyon yaparak, elde edilen sonuçların güvenilirliğini test ederiz. Kimya da biraz böyle değil mi zaten? Bir şeyin olması gereken şekilde çalışıp çalışmadığını her zaman sorgularız.
Validasyon ve Gündelik Hayat: Çekirdekten Örnekler
Hayatın her alanında validasyon yaparız aslında. Kimya labında bile olsak, bir anda kendimizi markette, kahve dükkanında veya bir arkadaşımızın evinde bulabiliyoruz, değil mi? Mesela düşünün, arkadaşınız size yeni aldığı bir telefonun ekranının ne kadar sağlam olduğunu anlatıyor. İsterseniz ona güvenin, isterseniz birkaç kez yere düşürüp “validasyon” yapın. Ama şunu unutmayın, gerçek dünyada validasyon yaparken ekranı kırmamak için biraz dikkatli olmak gerekiyor.
Buna benzer bir başka senaryo şu olabilir:
Ben: “Bu yeni şampuan gerçekten saçımı yumuşatacak mı? Ya da saçım hâlâ karışıksa?”
Kendimle Konuşma: “Hayır, bu test geçerli olamaz. Bir kez daha dene ama o zaman dikkat et, saçın kabarmasın!”
Evet, işte bu da validasyon. Saçımızın yumuşayıp yumuşamadığını bir tür kimyasal testle doğrulamak, doğru olana ulaşmak. Bunu her gün yapıyoruz, farkında bile değiliz!
Validasyon Süreci: Kimyasal Olarak Bizi Nereye Götürüyor?
Analitik kimyada validasyon süreci, sadece bir cihazın doğru çalışıp çalışmadığını test etmekle sınırlı değildir. Örnek verelim: Bir laboratuvarda çalışıyorsanız ve yeni bir cihaz almışsanız, o cihazın doğruluğunu test etmeniz gerekir. Bunu yapmadan, cihazın sonuçlarına güvenmek, tıpkı “Bence şampuana güvenebilirim, çünkü herkes öyle diyor” demek gibi bir şey olur. İyi bir validasyon süreci, her türlü hatayı ve sapmayı göz önünde bulundurarak, sonuçların güvenilirliğini onaylamak için yapılır.
Diyelim ki laboratuvarda bir kimyasal analiz yapıyorsunuz ve cihazın verdiği sonuçlara güvenmek istiyorsunuz. Ama önce bir kontrol örneği kullanarak cihazı doğrulamanız gerekiyor. Yani, ilk başta “Bu doğru mu?” sorusuna cevap arıyorsunuz. Eğer cihaz bu testi geçerse, o zaman “Tamam, güvenebiliriz” diyebilirsiniz. Tıpkı bu sabah kahve makinesiyle yaptığım test gibi: Suyu eksikse, o zaman makineyi resetle!
Validasyonun Önemi: Kimya Yaşamın Tam Kendisi
İzmir’de her gün, bir yerlerde kimyasal bir reaksiyon gerçekleşiyor. Bu reaksiyonun doğru olup olmadığını bilmeden devam edebilir misiniz? Tabii ki hayır! Analitik kimya, bize en doğru veriyi verirken, bu verinin ne kadar güvenilir olduğunu da sorgulamamıza olanak tanır. Örneğin, bazen bir cihaz size harika bir sonuç verebilir ama bu sonuç, cihazın düzgün çalışıp çalışmadığını test etmeden doğru olamaz. İşte tam burada validasyon devreye giriyor!
Sonuç: Validasyon, Her Şeyin Temelidir!
Gördüğünüz gibi, validasyonun ne demek olduğunu anlamak, hayatın her alanında geçerli bir ders almanızı sağlar. Analitik kimyada olduğu gibi, bir şeyin doğru çalışıp çalışmadığından emin olmadan, o şeyin sonuçlarına güvenmek doğru olmayacaktır. İster kahve makinesi, ister telefon ekranı olsun, hayatımızda sürekli validasyon yaparız. O yüzden kimyasal cihazlardan daha fazla güven duymadan, bir şeyin doğru olduğundan emin olmadan ilerlememek en akıllıca yaklaşım olacaktır.
Ve unutmayın: Validasyon yaparken, saçınızı da kırmamaya dikkat edin!